Erfgoed

Diverse monumenten en kunstwerken (sluizen, bruggen, ...) zijn Vlaams erfgoed en worden beheerd door W&Z. Zij zijn toeristische aandachtstrekkers en de moeite van een bezoekje waard. Bovendien zorgen zij voor een prachtige meerwaarde voor het landschap.

Op de foto’s ziet u als voorbeelden het sashuis in Klein-Willebroek, de Weerdemolen in Zemst en de ophaalbrug in Willebroek.

Sashuis

Weerdemolen

Vredesbrug

Korte historiek sluis Klein-Willebroek

De Willebroekse vaart wordt gegraven tussen 1550 en 1561. Als het kanaal wordt opengesteld voor de scheepvaart ligt de monding in het centrum van Willebroek. Na een dijkbreuk wordt echter beslist om een bijkomende sluis aan te leggen, die het kanaal een rechtstreekse aansluiting moet geven op de Rupel.
De bouw van deze sluis start in 1573 op de plaats van het huidige Sasplein. Al snel ontwikkelt zich rond deze sluis een gehucht, dat Klein-Willebroek zal gaan heten.

De sluis van Klein-Willebroek heeft een heel bewogen geschiedenis achter de rug. Zo wordt de sluis omwille van haar strategische ligging tussen Brussel en Antwerpen in 1576 op bevel van de beruchte hertog van Alva versterkt met een vesting, de zogeheten ‘Rupelschans’, die drie jaar later het decor zal zijn voor een heuse veldslag tussen Spaanse en Staatse (Nederlandse) huurtroepen. Later vormt Klein-Willebroek, samen met Boom, een van de strijdtonelen tijdens de Belgische Revolutie. De allereerste Belgische driekleur – buiten Brussel – zou hier op de Rupeldijk zijn neergeplant. Nog later, aan het eind van de tweede Wereldoorlog, zal Klein-Willebroek een niet onbelangrijke rol spelen in de bevrijding van Antwerpen.

Een mooie getuige van dit verleden is het oude Sashuis naast de sluis, dat oorspronkelijk werd gebouwd in 1573 en herbouwd in 1608. De schuin afgevlakte gevel herinnert er aan dat de oorspronkelijke sluis ten westen van het gebouw lag. Het wachtbekken voor de sluis bevond zich ter hoogte van het huidige Sasplein, de sluis zelf daar waar nu de straatkant ligt. In het gebouw zelf is thans het gemeentelijk museum en toerismekantoor van Willebroek gevestigd. In de zogenaamde ‘Zaal der Rentmeesters’ bevindt zich een opmerkelijk rozet in het plafond, dat Sint-Michiel (patroon van de stad Brussel) voorstelt, met de spreuk: Wel-Vaeren-Wordt-Benyt.

Enkele markante feiten uit de geschiedenis van Klein-Willebroek:

1550  Start der graafwerken aan de ‘Bruesselsche Schipvaert’
1573  Bouw van eerste sluis en sashuis op het huidige Sasplein
1576  Bouw in opdracht van de hertog van Alva van een versterkte vesting rond deze sluis
1579  ‘Slag om Groot en Kleyn-Willebroeck’ tussen Spaanse en Staatse huurtroepen
1608  Herbouw van het sashuis
1661  Eerste veerdienst naar Boom
1698  Tsaar Peter De Grote bezoekt Klein-Willebroek
1794  Belegering door de Fransen
1810  Ontvangst keizer Napoleon te Klein-Willebroek
1815  Doortocht van het Engels leger te voet en per schip richting Waterloo
1829  Herbouw sluis Klein-Willebroek op huidige plaats
1853  Opening Weduwe Van Enschodtbrug
1922  Opening nieuwe kanaalarm naar Wintam
1944  Bevrijding van Antwerpen via Klein-Willebroek
1979  Sluiting van de sluis van Klein-Willebroek voor de beroepsvaart
2004  Heropening van de gerenoveerde sluis voor de pleziervaart

Tekst Waterwegen en Zeekanaal NV, afdeling Zeekanaal - Kevin Polfliet, 2007

DE VREDESBRUG

De Vredesbrug, in de volksmond bekend als 'Brug der Zuchten' of ‘Brug van Willebroek’, werd gebouwd in de eerste jaren na de tweede Wereldoorlog door het indertijd bekende constructiebedrijf de ‘Société Anonyme des Ateliers de Construction de Willebroeck’, dat onder meer ook de bekende brug van Gustave Eiffel over de Douro in Porto (Portugal) bouwde.

Op 5 mei 1952 werd deze brug geopend door minister van Openbare Werken Behonge. Daarmee werden twee helften van Willebroek eindelijk weer met elkaar verbonden én kon het scheepvaartverkeer eindelijk weer richting Brussel varen: de oorspronkelijke wip- of klapbrug werd immers vroeg in de oorlog al vernield, zodat het verkeer jaren over een vaste noodbrug moest.

De Vredesbrug is een hefbrug van het portaaltype (vgl. een deurkader). Haar hoogte bedraagt ca.53 meter. Bij de bouw van de brug werd gebruik gemaakt van bijzondere assemblagetechnieken. IJzer en geklonken staal maken het kunstwerk tot een prachtig voorbeeld van metaalconstructie, zodat de brug in 1992 werd geklasseerd als monument van industriële archeologie.

Opvallend aan de Vredesbrug is het mechanisme waarmee het brugdek wordt gehesen. Door een ingewikkeld systeem van contergewichten, parallellismekabels (32!) en een krachtige elektromotor kan het brugdek evenwichtig worden opgehaald. Om dit te garanderen dient evenwel de kabelspanning geregeld te worden gecontroleerd. Gebeurt dit niet, dan komt het brugdek lichtjes uit evenwicht te hangen, wat het neerlaten bemoeilijkt.

De bekendheid van deze brug werd door Wannes Van de Velde bezongen in zijn liedje ‘De Brug van Willebroek’: “’k Stond voor de brug van Willebroek, ‘k stond geblokkeerd aan ’t kanaal - ’k Stond voor de brug van Willebroek, monster van IJzer en staal.”

De naam ‘Vredesbrug’ verwijst naar het feit dat de 11th Armoured Division van de Britse troepen in 1944 langs deze plaats het kanaal volgde op haar route voor de bevrijding van Antwerpen.